Większość z nas wykonuje co jakiś czas badania krwi, moczu lub inne zlecone przez lekarza badania diagnostyczne. Specjalnie dla Państwa przygotowaliśmy krótki przewodnik objaąniający, w jakim celu lekarz zleca konkretne badanie, jak prawidłowo się do niech przygotować oraz jak „rozszyfrować” otrzymane wyniki. Warto również, umawiając się na konsultację z lekarzem, zabrać ze sobą wyniki poprzednich badań, gdyż ułatwią one lekarzowi ocenę stanu naszego zdrowia.
Zawarte poniżej informacje w żadnym wypadku nie zwalniają nas z obowiązku zasięgnięcia porady lekarskiej.

MORFOLOGIA

Jest to jedno z podstawowych badań diagnostycznych, pozwalających ocenić nasz stan zdrowia. Polega na pobraniu krwi żylnej z żyły łokciowej lub rzadziej z palca i ocenie jej składu: zawartości krwinek czerwonych (erytrocytów), białych (leukocytów), płytek krwi (trombocytów) oraz poziomu hemoglobiny i hematokrytu. Do badania należy zgłosić się na czczo (minimum 8 godz. od ostatniego posiłku). W tabeli przedstawiamy normy dla poszczególnych parametrów, należy jednak pamiętać, że są to wartości dla zdrowych dorosłych osób, o prawidłowej masie ciała

Nazwa	Norma kobiety	Noma mężczyźni
Białe krwinki = leukocyty = WBC	od 4 do 10 (x10³)/µl
Czerwone krwinki = erytrocyty = RBC	4,2 do 5,4 (x10³)/µl	4,6 do 6,1 (x10³)/µl
Hemoglobina = HGB	12 do 16 g/dl	13 do 18 g/dl
Hematokryt = HCT	37 do 47 %	42 do 52 %
Średnia obj. krwinki czerwonej = MCV	81 do 99 fl	80 do 94 fl
Średnia zawartość HGB w krwince = MCH	27 do 31 pg
Średnie stężenie HGB w krwince = MCHC	33 do 37 g/dl
Współczynnik zmienności krwinek czerwonych = RDW	11,5 do 14,5 %
Płytki krwi = trombocyty = PLT	130 do 400 (x10³)/µl

Dodatkowo podczas pobierania krwi lekarz może zlecić wykonanie rozmazu krwinek białych (DIFF), który służy do oceny poziomu poszczególnych grup krwinek białych: granulocytów obojętnochłonnych, kwasochłonnych, zasadochłonnych oraz limfocytów i monocytów.

Normy
granulocyty obojętnochłonne (NE) 1,8 do 7,7 (x10³)/l
granulocyty zasadochłonne (BAS) 0 do 0,2 (x10³)/l
granulocyty kwasochłonne (EOS) 0 do 0,45 (x10³)/l
limfocyty (LYMPH) 1,0 do 4,5 (x10³)/l
monocyty (MONO) 0 do 0,8 (x10³)/l

Często przy wykonywaniu badań krwi dodatkowo oznaczane jest tzw. OB czyli Odczyn Biernackiego. Jest to pomiar szybkości, z jaką erytrocyty oddzielają się od osocza i opadają na dno probówki. Badanie to trzeba wykonać maksymalnie w ciągu godziny od pobrania krwi. Wartość OB pozwala zorientować się czy w organizmie nie toczy się jakią proces zapalny.

Normy OB
Norma dla kobiet od 0 do 12 mm/godz
Norma dla mężczyzn od 0 do 8 mm/godz

PRÓBY WĄTROBOWE

Do oceny prawidłowego funkcjonowania wątroby, a także trzustki i serca służy ocena aktywności enzymów: AlAT (aminotransferaza alaninowa), AspAT (aminotransferaza asparaginianowa), CPK (kinaza fosfokreatyny), GGTP (gamma-glutamylotransferaza), ChE (esteraza cholinowa), LDH (dehydrogenza mleczanowa) oraz stężenia bilirubiny we krwi. Najczęściej lekarz zleca oznaczenie aktywności AspAT i AlAT oraz poziomu bilirubiny.

AspAT, AlAT norma: 7 – 30 jm/l
Bilirubina norma: do 17 mikromoli/l

JONOGRAM

Badanie to służy od oznaczenia poziomu niezbędnych dla życia mikroelementów: sodu (Na), potasu (K), wapna (Ca), magnezu (Mg), chlorków (Cl) czasem także żelaza (Fe). Oznaczenia dokonuje się we krwi, a do badania trzeba zgłosić się na czczo. Często badanie to zlecane jest razem z morfologią.

Potas = K    3.8-5.5 mEq/l (3.8-5.5 mmol/l)
Sód = Na    135-145 mEq/l (135-145 mmol/l)
Wapń = Ca    8.5-10.5 mg/dl (2.1-2.6 mmol/l)
Żelazo = Fe mężczyźni 60-160 µg/dl (10.6-28.3 mol/l)
kobiety: 37-145 µg/ dl (6.6-26 µmol/l)
Magnez = Mg    0.8-1.3 mmol/l
Chlorki= Cl    100-108 mmol/l

STĘŻENIE GLUKOZY

Badanie to wykonuje się na czczo, a w dniu poprzedzającym badanie warto ograniczyć spożycie cukru i słodyczy. Pomiar ten pozwala określić czy glukoza jest w naszym organizmie prawidłowo metabolizowana i czy nie grozi nam cukrzyca. Stężenie glukozy we krwi zależy od zawartości węglowodanów w posiłkach, zużycia jej przez poszczególne ograny oraz od jej wydalania z moczem.

glukoza norma 70 do 110 mg/dl (3.9 do 6,1 mmol/l)

STĘŻENIE CHOLESTEROLU I TRÓJGLICERYDÓW

Poziom cholesterolu i trójglicerydów oznacza się również we krwi. Do badania należy zgłosić się na czczo (minimum 12 godz. od ostatniego posiłku). Wskazaniem do badania są zaburzenia gospodarki lipidowej, jak również profilaktyka miażdżycy i chorób układu krążenia. We krwi oznacza się zarówno poziom cholesterolu całkowitego, jak również cholesterolu z frakcji HDL (tzw. „dobrego cholesterolu”) i cholesterolu z frakcji LDL („złego” cholesterolu)

cholesterol całkowity do 200mg/dl osocza
cholesterol HDL: u kobiet 40 do 80 mg/dl
u mężczyzn 35 do 70 mg/dl
cholesterol LDL: u kobiet do 135 mg/dl
u mężczyzn do 155 mg/dl
trójglicerydy 50 do 180 mg/dl

BADANIE OGÓLNE MOCZU

Badanie to polega na określeniu barwy, przejrzystości, odczynu i ciężaru właściwego moczu oraz jego składu chemicznego: zawartość białka, cukru, bilrubny i urobilinogenu, a także obecności krwinek białych, czerwonych, bakterii i nabłonków. Do badania należy przynieść mocz w pojemniku zakupionym w aptece, wymytym i dobrze wypłukanym (nie jest to konieczne jeśli kupiliśmy pojemnik wysterylizowany). Mocz do badania pobiera się rano, po podmyciu czystą wodą, z tzw. środkowego strumienia – to znaczy, że pierwsze kilkanaście kropli moczu oddajemy do ubikacji, a dopiero resztę do pojemnika. Pojemnik nie musi być pełny, do badania wystarcza od 150 do 200 ml moczu. Panie nie powinny wykonywać badania moczu bezpośrednio przed, w trakcie oraz zaraz po zakończeniu miesiączki.